DÜNYA ZOONOZ GÜNÜ

0
21

DÜNYA ZOONOZ GÜNÜ
Prof.Dr. Ender YARSAN
Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dekanı

Bugün 6 Temmuz; uluslararası ölçekte Dünya Zoonoz günü olarak anılmaktadır. Fransız bilim insanı Louis Pasteur tarafından 1885 yılında kuduz aşısının başarı ile kullandığı güne ithafen bu tarih zoonotik hastalıklara dikkat çekmek amacı ile anılan bir gün olmuştur. Zoonotik hastalıklar hayvanlardan insanlara bulaşan bakteriyel(%41,4), viral (%37.7), paraziter (%18,3) ve mantar (%2) enfeksiyonları olarak geniş bir yelpazeye sahiptir.

Bilindiği gibi; Zoonoz teriminin kökeni Yunanca zoon yani “hayvan” ve nosos yani “hastalık” sözcükleridir.
Enfeksiyon etkenin rezervuarı genellikle bir hayvandır. Yaşadığımız dünyada hayvanlarla olan direk temas ve hayvansal gıdaların tüketilmesi nedeni ile zoonoz hastalıklara yakalanmak her zaman mümkündür. Bu açıdanbakıldığında açıkçası zoonoz hastalıklardan uzak Steril bir dünya düşünülemez.

DÜNYA ZOONOZ GÜNÜ
Zoonoz kavramı üzerinde ilk çalışma Alman patalog Dr.Rudolf Virchow tarafından yapılmıştır. Dr.Virchow’un domuz kas dokusunda Trichinella spiralis’in yaşam siklusu ve zoonoz önemi ile sığırlarda sistiserkoz ve tüberkülöz üzerine deneysel çalışmaları yürüttüğü ve 1849 yılında hayvanlardan insanlara geçen hastalıklar için zoonoz tanımını kullandığı görülmektedir. Yine modern tıbbın ve veteriner patolojinin öncü isimlerinden Kanadalı Doktor Sir William Osler’de, Dr. Virchow ile birlikte Berlin’de bu konular üzerine beraber çalışmışlar, tıp ve veteriner hekimliği arasında çok yakın ilişki olduğunu ortaya koymuşlardır. Dr. Virchow’un çalışmalarının etkisi ve veteriner hekimliğe olan desteği sonucu önce Avrupa’da daha sonra ABD’de veteriner hekimler tarafından düzenli et
muayenesi uygulaması başlamıştır.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyadaki ölümlerin % 20 -25 Enfeksiyonlardan kaynaklanmakta ve bununda % 60‘ının zoonotik nitelikte olduğu ifade edilmektedir. İnsanlarda 1,415 enfeksiyöz etkeni, hastalık nedeni olarak belirlenmiştir. 38 hayvan hastalığı geçtiğimiz 25 yıl içerisinde insan sağlığını etkilemiştir. 177 enfeksiyöz
etkeni de “yeni ve yeniden önem kazanan etkenler” olarak kabul edilir. Bu “yeni” etkenlerin %75’i zoonotik olarak bilinmektedir.

Aynı şekilde Bioterör için kullanılan etkenlerin % 80‘i Yeni Zoonozlardır. Enfeksiyon hastalıkları, düşük düzeyli geliri olan ülkelerde %43.7 oranında ölüme neden olmakta iken, yeni ortaya çıkan enfeksiyonlar nedeni ile gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde de halen önemini korumaktadır. Her yıl 2.5 milyar insan zoonotik hastalığa yakalanmakta ve bunların 2.7 milyonu ölmektedir.

Zoonotik hastalıklar hızlı çevresel ve iklim değişkenliği ile birlikte yabani ve evcil hayvanların insanlarla temasından dolayı, tam olarak önlenmesi mümkün olmayan enfeksiyon hastalıklarıdır. Birçok hastalık vektör denilen hayvanlarla insanlara taşınır; vektörler; sinekler, keneler, kemiriciler veya bunların taşıdığı ikincil
hayvanlar (örneğin keneler) olabilir.

Zoonotik özellik taşıyan hastalıkların insanlara bulaşması; enfekte hayvana veya hayvansal ürünlere, hayvansal gıdalara, enfekte hayvanların sekresyonlarına, kanlarına veya diğer atıklarına, deri ve kürkleri gibi kontamine materyallerine doğrudan veya dolaylı temas sonucu olmaktadır. Tanı ve tedavisi devamlı değişen ve gelişen hareketli bir alan olup çalışmalar devam etmesine rağmen tamamen önlenmesi mümkün olmayan bir konudur.
Ülkemizde en sık görülenler bruselloz, salmonelloz, tularemi, şarbon, Q ateşi, kampilobakter, kuduz, Kırım Kongo kanamalı ateşi, kuş gribi, kisthidatik, toksoplazmoz, amibiyasis ve sıtmadır.

Ülkeler arası ulaşımın kolay olması zoonotik hastalıkların taşınmasını kolaylaştırmaktadır, örneğin zika virüs, Batı Nil virüsü, BSE, MERS gibi birçok hastalığın ülkemizde görülmesi bu kapsamda değerlendirilir. Bununla birlikte günümüzde Covid-19 pandemisi de zoonoz hastalıkların insan sağlığı için ne denli büyük bir tehdit olduğunu
göstermiştir. Uluslararası ölçekte Covid-19 kaynaklı vaka sayısı 184 milyona ve vefat sayısı da 4 milyona ulaşmıştır.

Eğer bir ülke zoonotik hastalıklar açısından hayvanlarda iyi bir mücadele göstermiyorsa ve hayvansal ürünlerini güvenli bir şekilde pazara sunamıyorsa o ülkenin insanları çok sayıda zoonotik etken açısından risk altındadır.
Dünya Sağlık Örgütü, Gıda ve Tarım Örgütü, Salgın Hastalıklar Ofisi ve UNICEF gibi kuruluşlar zoonozlarla mücadeleyi; Uluslararası işbirliği ve multidisipliner bir konu olarak görmekte ve değerlendirmektedir.

Zoonotik hastalıklarla mücadelede başarı Tek Sağlık yaklaşımı ile mümkündür. Tek Sağlık Yaklaşımı yerel, ulusal ve evrensel anlamda insanların, hayvanların ve çevrenin tam sağlığa ulaştırılması için farklı disiplinlerin birlikte
çalışması ve işbirliğini ifade eder. Ve bu şekliyle Dünya sağlığını korumayı amaçlar. Covid-19 bu yaklaşımın vazgeçilmez olduğunu da ortaya koymuştur. Bununla birlikte Zoonozlarla mücadelede önerilebilecek yaklaşımlar;
Toplumun, zoonotik hastalıklar ve önlenmesi konusunda bilinçlendirilmesi,
Zoonotik hastalıklar ile ilgili risk analizlerinin yapılması ve böylece tehditlerin önceden belirlenmesi, Zoonotik hastalıkların tanısına yönelik laboratuvar altyapısının güçlendirilmesi, tedaviye yönelik yaklaşımların rasyonel hale getirilmesi, İzleme, değerlendirme, koordinasyon ve konuya ilişkin planlamaların yapılması.
şeklinde ifade edilebilir.

Dünya Zoonoz Gününün ülkemiz ve mesleğimiz için daha güzel yarınlara vesile olması temenni ediyorum…

Kars, Ardahan, Iğdır Bölgesi Veteriner Hekimleri Odasının “6 Temmuz Dünya Zoonoz Günü” hakkında açıklamasıdır.

Bilim İnsanı Louis Pasteur’ün 9 yaşındaki bir çocuğa kuduz aşısı uygulayarak hayatını kurtardığı 6 Temmuz 1885 tarihinde, kamuoyunda zoonozlara karşı farkındalık yaratabilmek adına “Dünya Zoonoz Günü” olarak belirlendi. Zoonoz, en basit anlamıyla, “hayvanlardan insanlara bulaşan hastalık” demektir.

Dünya Zoonoz gününün temel amacı; tıbbın en önemli, en etkili ve en ekonomik alanı olan “KORUYUCU HEKİMLİK” kavramını hayata geçirmek için toplumu bilinçlendirmektir. Koruyucu hekimlik prensipleri veteriner hekimlikte sıklıkla kullandığımız, tedavi hekimliği ile karşılaştırıldığında çok daha efektif ve ekonomik bir alandır. Kendi hayatımızda da dikkat edeceğimiz birkaç basit önlem ile koruyucu hekimlik uygulamalarını hayatımıza dahil edebiliriz. Örneğin temiz su ve sabun ile ellerimizi gün içerisinde sıklıkla yıkayarak el hijyenimize dikkat etmek, bulunduğumuz kapalı ortamları sıklıkla havalandırmak, evcil hayvanlarımızı düzenli muayene ettirmek ve aşılarını takip etmek, sivrisinek, kene gibi hastalık vektörü yani taşıyıcısı olabilecek canlıların ısırıklarını önemsemek ve korunma önlemleri almak, gıda güvenliğiyle ilgili temel ilkeleri bilmek ve uygulamak gibi basit ve ekonomik önlemlerle sağlığımız bakımından oldukça tehlikeli zoonoz nitelikli hastalıklardan korunabilmek mümkündür.DÜNYA ZOONOZ GÜNÜ

Günümüzde, Dünya Sağlık Örgütü tarafından insanlarda tanımlanmış 1471 hastalık etkeninin 815 tanesi zoonoz karakterlidir. Şarbon, kuduz, LSD , brusella, leptospiroz, salmonella, ruam, tetatoz, tüberküloz, toksoplasma, ekinokok, tularemi, BSE (deli dana) ve Kırım Kongo kanamalı ateşi bunlardan bazılarıdır.

Küresel bir pandemi halinde hala etkisi sürdüren ve zoonotik karakterli bir hastalık olduğu yönünde ciddi kanıtlar bulunan Covid-19 hastalığı tüm insanlığa “Tek Sağlık” yaklaşımının önemini bir kez daha göstermiştir. Ülkemizde de ilgili kurum ve kuruluşların “Tek Sağlık” konseptine uygun olarak teşkilat yapılarını güncellemeleri, mesleğimizin hayvan sağlığı ile refahını, toplum sağlığını ve çevreyi korumadaki hayati rolünü benimsemeleri ülkemiz açısından çok önemli bir ihtiyaç haline geldiğini görülmelidir. Veteriner hekimlik hizmetlerinin temel sağlık hizmetlerinin ayrılmaz bir parçası olduğu gerçeği kabul edilmeli, “Tek Sağlık” yasası ivedilikle çıkarılarak, gerekli yasal ve yapısal düzenlemeler yapılmalıdır

Dünya Zoonoz Günü nedeniyle, halk sağlığı korumak için zoonotik hastalıklara karşı can siperane mücadele eden veteriner hekimlerin de bir an önce sağlıkta şiddet yasasına dahil edilmesini, yıpranma payı ve özlük haklarında gerekli yasal düzenlemelerin yapılmasını bekliyoruz.

Bu duygu ve düşüncelerle “Dünya Zoonoz Günü” farkındalığının kamuoyunda oluşmasını temenni ediyor, sağlıklı günler diliyoruz.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.”

 

Kars, Ardahan, Iğdır Bölgesi Veteriner Hekimleri Odası Yönetim Kurulu adına

Başkan Ercan ÖDÜL

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz